Ruimte voor uitzetting
Expansievat cv-ketel: taak, slijtage en vervangen
Warm water heeft meer ruimte nodig dan koud water, en het expansievat is de plek waar die extra ruimte vandaan komt. Verliest het vat zijn luchtkussen, dan loopt de druk bij het stoken door tot boven 3 bar en loost het overstortventiel, waarna de meter koud onder 1 bar zakt en het toestel stilvalt. Een vat vervangen kost 145 tot 205 euro exclusief btw.
- Expansievat vervangen 145 tot 205 euro exclusief btw
- De voordruk meten wij bij iedere jaarbeurt
- Ook een los vat in de retourleiding
Waar dat vat voor dient
Het vat is een stalen bol met daarin een rubber membraan dat twee ruimtes van elkaar scheidt. Aan de ene kant staat uw verwarmingswater, aan de andere kant zit gas onder druk. Zet het water uit, dan wijkt het membraan en wordt dat gas samengeperst. Koelt alles af, dan duwt het gas het water terug de leiding in. Dat gebeurt op een koude januaridag een paar keer per uur.
In een HR-toestel zit standaard een vat van 6 tot 12 liter, ruwweg 5 procent van de waterinhoud van de installatie. Een woning met vijf of zes radiatoren en korte leidingen komt op zestig tot tachtig liter uit en heeft aan het ingebouwde vat genoeg. Anders wordt het zodra de inhoud groeit: een tussenwoning in Nijmegen verstookt gemiddeld 750 kubieke meter gas per jaar en een vrijstaand huis 1.360 kubieke meter (CBS 86333NED, 2025, voorlopig cijfer), en dat verschil zit ook in leidinglengte en waterinhoud. Komt er vloerverwarming of een aanbouw bij, dan hoort er een tweede vat in de retourleiding.
Wat de manometer over het vat vertelt
Het verloop over een hele dag zegt meer dan een enkele aflezing.
| Wat u op de meter ziet | Wat daarachter zit |
|---|---|
| Koud 1,5 bar, na een uur stoken 1,8 bar | In orde, het vat neemt de uitzetting netjes op |
| Koud 1,5 bar, na een uur stoken 2,8 bar of hoger | Het vat staat vol water of het luchtkussen is weg |
| Water uit de overstortleiding zodra de brander loopt | Boven 3 bar gaat het ventiel open, het vat vangt niets meer op |
| Koud onder 1 bar en elke week opnieuw bijvullen | Er is via het overstort water uit de kring verdwenen |
| De wijzer schokt bij elke start van de brander | Het vat is leeg en de kring heeft geen demping meer |
Zo wordt de voordruk gemeten
Voordruk is de gasdruk aan de andere kant van het membraan. Wij doen deze meting bij de jaarbeurt en het is prettig als u weet wat er dan gebeurt. Er mag geen druk meer op de kring staan, anders meet u niets bruikbaars.
Maak de kring drukloos
Het toestel gaat uit en koelt af, daarna tappen wij af tot de wijzer op nul blijft liggen. Staat er nog water onder druk tegen het membraan, dan leest u een waarde af waar u niets aan heeft.
Zoek het ventiel
Boven of onder op het vat zit een ventiel dat lijkt op dat van een fietsband. Het kapje gaat eraf en de rand wordt schoongeveegd voordat er iets op wordt gezet.
Meet met een drukmeter
In de meeste woningen hoort daar 0,8 tot 1,0 bar te staan. Per meter installatie boven het toestel komt daar ongeveer 0,1 bar bij. Hangt de ketel op zolder met alle radiatoren eronder, dan vervalt die opslag juist.
Kijk wat er uit komt
Komt er water uit dat ventiel in plaats van gas, dan is het rubber gescheurd. Bijpompen heeft dan geen enkele zin, want u perst de lucht rechtstreeks in het verwarmingswater.
Bijpompen of vernieuwen
Is het membraan heel en alleen de druk gezakt, dan brengt een handpomp het vat terug op waarde. Daarna vullen tot 1,5 bar koud, ontluchten en de dag erna nog een keer nalezen.
Onderhoud aanvragen
De voordruk laten meten
Deze meting lukt uitsluitend bij een drukloze installatie, en juist daarom blijft deze oorzaak zo vaak onopgemerkt. Bij ons hoort hij gewoon bij de jaarbeurt.
- Onderhoudsbeurt 95 euro exclusief btw
- Voordruk en waterdruk worden allebei gemeten
- Alle bedragen zijn exclusief btw, richtprijzen
Waarom zo'n vat het opgeeft
Zolang het rubber soepel blijft doet een membraan zijn werk. Elke opwarming vraagt weer een beweging, en dat zijn er in een stookseizoen duizenden. Na een jaar of tien tot vijftien wordt het materiaal stug en scheurt het bij de rand, of laat het het gas langzaam naar de waterzijde door. Dat gaat zonder waarschuwing en zonder geluid.
Wij treffen versleten vaten het vaakst aan in woningen waar de ketel ooit is vervangen terwijl het losse vat gewoon bleef hangen. Wie een nieuw toestel ophangt, hoort dat oude vat na te meten, anders valt die nieuwe ketel om de haverklap uit op te lage druk. In Nijmegen is 19,4 procent van de woningen van voor 1945 en 31,8 procent uit 1945 tot 1975 (CBS, 1 januari 2026), en juist in die huizen is de installatie in de loop van de jaren stukje bij beetje uitgebreid.
- Reken op tien tot vijftien jaar voordat het rubber het opgeeft
- Te lage voordruk geeft pieken, te hoge voordruk kost druk bij het afkoelen
- Een vat dat door extra vloerverwarming te klein is geworden, gedraagt zich als een kapot vat
- Een overstort dat blijft lozen is doorgaans het gevolg en niet de oorzaak
Wat een nieuw vat kost en of dat loont
Of het loont ziet u door het naast de andere posten te leggen. Bij elke vulbeurt komt er zuurstof mee de kring in, en daar groeit het slib van dat pomp en wisselaar aantast. Een circulatiepomp vervangen kost 245 tot 495 euro exclusief btw en de wisselaar reinigen of ontkalken 160 tot 225 euro. Het vat is daarmee de goedkoopste van die drie ingrepen, en het is bovendien de enige die de andere twee uitstelt.
Zit dat vat in een toestel dat zelf tegen de twintig jaar loopt, dan gaat het gesprek allang niet meer over het vat alleen. Een nieuw vat in een ketel die komend seizoen vervangen wordt, is weggegooid geld. Woont u achter een warmteafleverset, dan geldt iets anders: uw eigen kring is ook een gesloten systeem met een eigen vat, en dat onderdeel valt onder u en niet onder de leverancier van de warmte.
Hoort hierbij
Onderhoud aanvragen
Een nieuw vat laten plaatsen
De gangbare maten liggen in de bus, dus meestal lukt het in dezelfde afspraak. Past er iets bijzonders op, dan hoort u het bedrag voordat wij bestellen.
- Een nieuw expansievat 145 tot 205 euro exclusief btw
- Aftappen, vullen en ontluchten zitten in dat bedrag
- In Groesbeek geldt hetzelfde tarief als in Nijmegen-Midden
Vragen vooraf
Veelgestelde vragen over het expansievat
Staat uw vraag er niet bij? Bel gerust. 085 226 06 63
Kan ik het zelf zien zonder gereedschap?
Kan ik er zelf lucht in pompen?
Hoe groot moet mijn expansievat zijn?
Waarom klimt de druk naar 3 bar en zakt hij daarna te diep?
Telt de hoogte van mijn woning mee?
Zit er ook zo'n vat aan het drinkwater?
Gaat mijn ketel kapot van een versleten vat?
Schommelt uw druk nog steeds?
Stuur ons twee getallen: de stand bij een koude installatie en de stand nadat de verwarming een uur heeft gedraaid. Daaruit halen wij meestal al of het vat de oorzaak is en welke maat er mee moet.